TEI – TUSAŞ MOTOR SANAYİ A.Ş.

TEI 1985 yılında; Türk Hava Kuvvetleri envanterine girecek F-16 uçağı ve bu uçağa güç veren F110 motorunun Türk Savunma Sanayiine kazandıracağı yüksek teknolojiler kapsamında stratejik bir iş modeli olarak kurulmuştur. Kuruluş amacı, uçak motorlarının ve diğer gaz türbinli motorların Ar-Ge, tasarım, üretim, bakım, onarım, revizyon, modifikasyon ve modernizasyonu konularında Türkiye’de modern bir uçak motor endüstrisinin kurulması, işletilmesi ve idamesidir.

TEI’nin %50,5’lik hissesi TUSAŞ-Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş.’ye, %46,2’lik hissesi General Electric şirketine, %3.3’lük hissesi ise Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı ve Türk Hava Kurumu’na aittir.

Vizyonunu “dünya çapında, yüksek kalitede, rekabet edebilir bir uçak motoru ana üreticisi olmak” şeklinde belirleyen TEI’nin misyonu ise, “havacılık ve uzay sanayisinin teknolojik temelini geliştirecek üstünlükte ürün ve hizmet sağlayarak ülkemizde kalıcı bir uçak motor sanayisi oluşturmak”tır.

TEI, kuruluş yıllarından itibaren uçak ve helikopter motorlarına yönelik olarak askeri ve ticari alanda başarıyla yürüttüğü ulusal ve uluslararası projelerle havacılık alanında kendisini kanıtlamıştır. Sürekli geliştirdiği teknolojik altyapısı, üretim, motor montaj, test, bakım, onarım, revizyon ve tasarım kabiliyetleri, müşteri beklentilerini aşan hizmet kapasitesi ve kalite uygulamalarıyla uçak motoru ana üreticisi olma hedefine sağlam adımlarla ilerlemektedir.

TEI, “Parça ve Modül Üretimi”, “Motor Montaj ve Test”, “Bakım Onarım ve Revizyon”, “Servisler”, “Motor Tasarımı ve Ürün Geliştirme” faaliyet alanlarında havacılık sanayiine yüksek kaliteli ürünler sunmakta, dünya çapında bir üretim ve tasarım merkezi olarak nitelendirilmektedir.

Parça ve Modül Üretimi

Parça üretim faaliyetlerine 1987 yılında 12 farklı motor parçasının imalatı ile başlayan TEI, bugün geldiği noktada; toplam 38 farklı tipteki askeri ve ticari motor programları için 700’ün üzerinde parçanın üretimini yapmakta ve dünyanın önde gelen ana motor üreticilerine dönen parça mükemmeliyet merkezi olarak hizmet sunmaktadır.

Dünyanın önde gelen uçak üreticisi şirketleri, Boeing ve Airbus’ın, B787 Dreamliner ve A380 de dahil olmak üzere, ürettikleri en son uçaklara ait motorlarda TEI imali parçaları yüksek bir uçuş emniyeti güvencesiyle kullanmaktadırlar. Kalitesi, zamanında teslimi ve rekabet eden fiyatlarıyla kendisini uluslararası pazarda ispatlayan TEI, başta ortağı General Electric olmak üzere Amerika, Avrupa ve Uzak Doğu’da geniş bir müşteri yelpazesine sahiptir.

TEI son yıllarda, parça üretimi faaliyetlerini daha da geliştirerek komple bir motor üreticisi olma yolunda yeni teknolojik kabiliyetler kazanmaktadır. Son olarak blisk-spool üretim teknolojisinin kazanımıyla bugüne kadar sahip olduğu teknolojilerin dışında, tamamıyla farklı ve kritik bir üretim teknolojisine sahip olmuştur. Dünyada sadece belirli motor üreticilerinde bulunan uçak motorları kompresör modülü blisk ve spool üretimi teknolojisinin TEI vasıtasıyla Türkiye’ye transferi ülkemiz savunma sanayii açısından son derece önemli bir adımdır.

Motor Montaj ve Test / Bakım Onarım ve Revizyon

Başlangıçta Öncel I ve Öncel II projeleri kapsamında 271 adet F110 motorunun montaj ve test işlemlerini başarıyla gerçekleştiren TEI, F110 motoru, NATO Awacs uçaklarına ait TF33 motoru, CASA uçaklarına ait CT7 motoru, Cougar helikopterlerine ait Makila 1A1 motoru gibi motorların da depo seviyesi bakımı kabiliyetlerini kazanarak Hava Kuvvetleri’nin bu yöndeki ihtiyacını karşılamak üzere alternatif kaynak konumundadır.

Bugün, uçak motorları üretim ve bakımı konusunda bölgesel merkez olmaya odaklanmış, sadece ülkemizde değil bölge ülkelerinin sahip olduğu uçak motorlarının montaj, test, bakım, onarım, tadilat ve modernizasyon projeleri ile teknik destek hizmetleri için potansiyel bir güç durumuna ulaşmaktadır.

TEI, Genel Maksat Helikopter Projesi kapsamında Türk Silahlı Kuvvetleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyacı olan toplam 109 adet Genel Maksat helikopterine güç verecek, yedekleriyle birlikte 236 adet motorun lisanslı üretimini TEI ismi altında gerçekleştirecektir. Programda motor için satış sonrası destek hizmetleri verecek ve idame-işletme/servis süresince destek sorumluluğuna sahip olacaktır. Ayrıca uluslararası satışlarda lisanslı motor üreticisi olmak arzusundadır.

Servisler

TEI, diğer bir faaliyet alanı olarak müşteri ihtiyaçlarının ve beklentilerinin karşılanabilmesi yönünde; Hava Kuvvetleri envanterindeki F110, J79, J85, CT7 ve T700 askeri motorları ve bölge ülkelerindeki CF34, CF6 ve GE90  ticari motorları için deneyimli profesyonel teknik temsilcileri vasıtasıyla her türlü teknik ve lojistik desteği sağlamaktadır. 

Motor Tasarımı ve Ürün Geliştirme

TEI kuruluşundan bugüne kalıcı bir uçak motor sanayii için Ar-Ge ve tasarım kabiliyetlerine sahip olmanın önemine inanmış, fiziksel üretimde tecrübe kazandıktan sonra bilgi üretimine geçiş yapmış ve bu doğrultuda 1997 yılında başladığı tasarım mühendisliği çalışmalarına son yıllarda büyük bir ivme kazandırmıştır.

GE, NASA ve TÜBİTAK işbirliği ile F5/T38 uçaklarına ait J85 motorlarına yönelik yakıt tasarrufu ve itki artışını sağlayan “J85 Ejektör Geliştirme Projesi” ile tasarım faaliyetlerinin temelini atan TEI, ardından Avrupa ülkelerinde kullanılmakta olan C130 ve C160 askeri nakliye uçaklarının yerini alacak A400M Askeri Nakliye Projesi kapsamında, TP400 Motor Projesi’nde Risk ve Gelir Ortağı olarak yer almıştır. TP400 motorunun ön yatak bölümü ve egzos modülü TEI mühendisleri tarafından tasarlanmış ve TEI atölyelerinde üretimleri yapılmıştır.

Tüm bu çalışmaların bir uzantısı olarak, TEI ve GE Aviation arasında 2007 yılında imzalanan anlaşma ile Gebze Teknoloji Serbest Bölgesi’nde kurulan Türkiye Teknoloji Merkezi-TTM, TEI’nin uçak motor ana üreticisi olma hedefine hizmet etmektedir. Türkiye Teknoloji Merkezi’nde Tasarım Teknolojileri, İmalat ve Kalite Teknolojileri, Tamir Teknolojileri, Yazılım Teknolojileri faaliyetleri başarıyla yürütülmektedir.

TEI, söz konusu projelerden kazandığı bilgi ve deneyimi ile özgün motor tasarımına geçerek, özgün motorunu (TEI-TP-1X turboprop motoru) tamamen kendi mühendisleri tarafından en son teknolojik yöntemler kullanılarak geliştirmiş ve kendi üretim teknolojileri ile Türkiye’deki diğer teknolojik olanakları da kullanarak üretmiştir.

Bu faaliyet ortamında şirketin turbojet ve turboprop motorlara ilişkin bilgi ve deneyimleri önemli ölçüde artmıştır. Ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda özgün motor projeleri konusunda halihazırda faaliyetler yürütülmektedir. Bunun yanı sıra TEI, hedeflediği özgün motor geliştirme projesine altyapı oluşturmak üzere çeşitli Ar-Ge projeleri yürütmektedir.

Genel

TEI gelirlerinin büyük bir bölümü ihracattan oluşmakta olup, ileri teknoloji gerektiren bir alanda ülkemizin en büyük ihracatçıları arasındadır. TEI, Türkiye’nin 500 büyük sanayi kuruluşu arasında üretimden satışlarda 209 ncu, ihracatta ise 56 ncı sıradadır. TEI, 2012 Yılı Savunma ve Havacılık Sektörü Türkiye İhracat İkincisidir.

TEI, tüm bunların yanı sıra kuruluşundan itibaren düzenli olarak kar eden, ortaklarına kar dağıtan, ödediği vergilerle ekonomiye katkıda bulunan bir kuruluş konumundadır.

TEI, dünya havacılık pazarından daha fazla iş payı alarak, ülkemizin teknolojik altyapısını güçlendirmek, ülkemizdeki yan sanayi ağını genişletmek ve yeni istihdam olanakları yaratmak üzere yan sanayi faaliyetlerine son yıllarda ivme kazandırmıştır. Burada yaratılan istihdamla birlikte, yüksek kalitede iş yapabilme kabiliyetine erişilmesi Türk Yan Sanayi’nin bir kazanımı olmuştur.

Çalışan sayısını özellikle son yıllardaki büyümeye paralel olarak 1500’lere yaklaştıran TEI, yan sanayisi de dikkate alındığında Eskişehir ve çevresinde binlerce kişiye istihdam sağlamaktadır.

Bir önceki yazımız olan Lise terk uzman çavuş olabilir mi ? başlıklı makalemizde lise terk uzman, lise terk uzman çavuş ve lise terk uzman erbaş hakkında bilgiler verilmektedir.


İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*